Jaki SCOP jest dobry?

Co naprawdę oznacza SCOP?

SCOP opisuje sezonową efektywność pompy ciepła. W przepisach unijnych jest definiowany jako stosunek referencyjnego rocznego zapotrzebowania na ciepło do rocznego zużycia energii przez urządzenie w wyznaczonym sezonie ogrzewczym.^[2] Jeśli SCOP wynosi 4, oznacza to w uproszczeniu, że w warunkach przyjętych do obliczenia pompa dostarcza w sezonie około czterech jednostek ciepła na jedną jednostkę zużytej energii elektrycznej.

Czy SCOP 4 to dużo?

SCOP około 4 jest rozsądnym punktem odniesienia dla efektywnej pompy ciepła. Materiał techniczny producenta Stiebel Eltron traktuje zakres od 3 do 4 jako zwykły standard, a wynik powyżej 4 jako bardzo dobry, z wyraźnym zastrzeżeniem, że porównanie musi dotyczyć tej samej temperatury zasilania i tej samej strefy klimatycznej.^[1]

Ta tabela nie jest normą do automatycznego odrzucania urządzeń. Pompa pracująca z grzejnikami przy wyższej temperaturze wody może mieć niższy SCOP niż model oceniany dla ogrzewania podłogowego, a mimo to być właściwym wyborem do danego budynku. Najlepsza pompa ciepła to nie zawsze ta z najwyższą liczbą na pierwszej stronie folderu.

Jak porównywać SCOP między urządzeniami?

Najpierw sprawdź temperaturę zasilania. Unijne wymagania rozróżniają zastosowanie niskotemperaturowe, w którym urządzenie oddaje ciepło przy temperaturze wylotowej 35°C, oraz zastosowanie średniotemperaturowe z temperaturą wylotową 55°C.^[2] SCOP dla 35°C i SCOP dla 55°C odpowiadają innym warunkom pracy, dlatego nie powinny być ustawiane obok siebie jako równoważne wyniki.

Drugim krokiem jest sprawdzenie strefy klimatycznej. W dokumentacji można znaleźć dane dla klimatu ciepłego, umiarkowanego albo chłodnego. Sam napis „SCOP” bez informacji o klimacie i temperaturze zasilania jest niewystarczający do rzetelnego porównania.

Trzeci krok to zestawienie SCOP z zapotrzebowaniem domu na ciepło. Wysoki współczynnik zmniejsza ilość energii elektrycznej potrzebnej do dostarczenia określonej ilości ciepła, ale nie zmienia strat przez ściany, dach, okna i wentylację. Bez danych budynku nie da się przejść od parametru urządzenia do wiarygodnej prognozy zużycia.

Co wpływa na SCOP w praktyce?

Na rzeczywistą wydajność sezonową wpływa cały układ, nie tylko sprężarka. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wymienia między innymi dobór mocy, klasę energetyczną budynku, rodzaj instalacji CO, sterowanie pogodowe, konserwację oraz temperaturę zasilania. Wskazuje też, że pompa pracuje efektywniej przy możliwie małej różnicy temperatur między źródłem a instalacją odbiorczą.^[4]

• Temperatura zasilania – im cieplejszej wody wymaga instalacja, tym trudniejsze warunki ma pompa.
• Temperatura dolnego źródła – szczególnie w pompie powietrznej zmienia się wraz z pogodą.
• Dobór mocy i modulacja – urządzenie powinno odpowiadać obciążeniu budynku, a nie tylko jego powierzchni.
• Sterowanie – niepotrzebnie wysoka krzywa grzewcza może pogorszyć warunki pracy.
• Instalacja odbiorcza – podłogówka lub odpowiednio dobrane grzejniki mogą oddać wymaganą moc przy niższej temperaturze wody.
• Stan budynku – izolacja i wentylacja decydują o ilości ciepła, którą system musi dostarczyć.

Publikacja AGH i PORT PC wyjaśnia dodatkowo, że podczas sezonu zmieniają się temperatura zewnętrzna, obciążenie cieplne budynku i temperatura zasilania, a sposób regulacji urządzenia wpływa na efektywność przy częściowym obciążeniu.^[3] Z tego powodu katalogowy SCOP jest przydatnym standardem porównawczym, ale nie gwarancją wyniku na liczniku.

Jak przeliczyć SCOP na zużycie energii?

Uproszczona zależność ma postać: roczne zapotrzebowanie na ciepło do ogrzewania podzielone przez odpowiedni SCOP daje szacowaną energię elektryczną potrzebną do realizacji tego zadania. Taki sposób interpretacji podaje także materiał techniczny producenta.^[1]

Najpierw trzeba jednak upewnić się, że obie wielkości obejmują ten sam zakres. Zapotrzebowanie na ogrzewanie pomieszczeń nie zawiera automatycznie energii potrzebnej do przygotowania c.w.u. Z kolei podlicznik może obejmować sprężarkę, wentylator, pompy obiegowe, automatykę i grzałkę pomocniczą. Jeśli zakres licznika jest szerszy niż zakres obliczenia, wyników nie wolno porównywać bez korekty.

1. Ustal roczne zapotrzebowanie budynku na ciepło do ogrzewania.
2. Wybierz SCOP dla właściwego klimatu i temperatury zasilania.
3. Podziel energię cieplną przez SCOP.
4. Osobno uwzględnij c.w.u. oraz odbiorniki, których nie obejmuje użyty współczynnik.
5. Po uruchomieniu instalacji porównaj prognozę z pomiarem za pełny sezon.

Wyższy SCOP zmniejsza szacowane zużycie dla tej samej ilości dostarczonego ciepła. Nie oznacza jednak, że dom z pompą o wyższym SCOP zawsze będzie miał niższy rachunek niż inny budynek. Drugi dom może potrzebować więcej ciepła, utrzymywać wyższą temperaturę wewnętrzną albo korzystać z innej taryfy.

SCOP katalogowy a wynik w domu

SCOP w karcie produktu służy do porównania urządzeń według wspólnej metody. Wynik eksploatacyjny powstaje natomiast w konkretnym budynku, przy rzeczywistej pogodzie, nastawach i zachowaniu mieszkańców. Rozbieżność nie musi od razu oznaczać usterki. Najpierw trzeba sprawdzić, czy pomiar obejmuje ten sam okres i te same elementy systemu.

Do rzetelnej obserwacji potrzebne są dwie wielkości z tego samego czasu: energia cieplna oddana przez system i energia elektryczna pobrana przez ustalony zakres urządzeń. Sam odczyt prądu nie mówi, jaka była sprawność pompy, jeśli nie wiadomo, ile ciepła w tym czasie dostarczyła. Wskazanie sterownika również warto skonfrontować z podlicznikiem, ponieważ urządzenia mogą różnie definiować prezentowane dane.

Jeżeli wynik jest słabszy od oczekiwanego, zacznij od temperatury zasilania, aktywności grzałki, harmonogramu c.w.u., częstego włączania i wyłączania oraz czystości instalacji. Dopiero po uporządkowaniu tych informacji oceniaj samą sprawność pompy ciepła. Dzięki temu nie pomylisz problemu ustawień lub budynku z wadą konkretnego modelu.

Jaki SCOP wybrać – podsumowanie

Za dobry punkt odniesienia można przyjąć SCOP około 4 lub wyższy, lecz decyzji nie należy opierać na tej liczbie w oderwaniu od warunków. Najpierw porównaj tę samą temperaturę zasilania, klimat, typ pompy i kompletną konfigurację urządzenia. Następnie sprawdź, czy wynik pasuje do zapotrzebowania domu oraz instalacji grzewczej.

Jeśli dwa modele mają podobny SCOP w tych samych warunkach, o wyborze powinny zdecydować także dostępna moc w istotnych temperaturach, możliwość modulacji, hałas, warunki gwarancji i serwis. Wysoka wydajność sezonowa jest ważnym kryterium, ale pompa ciepła pracuje jako część całego systemu budynku.